مردان وفادار هستند یا خائن ؟!

[baran.68]

با تجه به این که این مقاله باعث بحث در موضوع چند همسری و شرایط آن به خصوص از نظر شرع شده است ، لازم میبینم که مطالبی در این رابطه قرار دهم.

پایه و اساس چند همسری در اسلام

پایه و اساس چند همسری اسلام نیست چرا که اسلام نه چند همسری را اختراع کرده و نه آن را منسوخ ساخته است که این امر رایج قبل از آن نیز وجود داشت "چنانچه شمار زنانی که یک مرد می توانست بگیرد نا محدود بود و گاهی در اسناد یونانی دیده شده است که مردی چند صد زن در خانه داشته است. 1)"اما اسلام این امر را محدود به چهار زن دانسته و برای تحقق آن نیز شرط عدالت را بیان کرده است و پایه و اساس آن آیه 3 سوره نساء می باشد .نمی توان حکمی را از یک آیه استخراج کرد و به شرایط زمانی نزول آیه و آیات قبل و بعد آن بی توجه بود. ایه 3 سوره نساء در شرایطی نازل می گردد که جنگ های متعدد در زمان پیامبر صورت می گرفت و بسیاری از مردان در این جنگ ها کشته می شدند که جنگ از لوازم جنگجویی و قبیلگی است ودرپی آن زنان و کودکان بی سرپرست باقی می ماندند که اموالشان در دست دیگران قرار می گرفت و دختران بی سرپرست بازمانده از جنگ به کنیزی برده می شدند و پس از تصرف اموال پدرانشان رها می شدند و از همان دارای هر چند اندک نیز محروم می گشتند. بایست توجه داشت که فلسفه چند همسری در اسلام با این پیش زمینه آغاز می گردد"اتو الیتامی اموالهم و لا تتبدلو الخبیث بالطیب ولاتاکلو اموالکم انه کان حوباَ کبیراُ " بدهید به یتیمان اموالشان را و نا پاک را به پاکیزه تبدیل نکنید مخورید اموالشان را به سوی اموالتان بیگمان گناه بزرگی است آیه دوم سوره نساء" در این میان ترس از حیف ومیل اموال یتیمان و توجه به زن و دختر یتیم است که خداوند به بندگان خود توصیه می کند که برای اجرای قسط و توسعه اموال این یتیمان وحمایت از آنان در چتر مسولیت به نکاح در آرید آنان یا مادرانشان را 2تا 3تا و 4تا "وان خفتم الا تقسطوا فی الیتامی فانکحوا ما طاب لکم من نسا مثنی و ثلث و رباع" اگر خوف آن داشتید که در باره یتیمان به قسط عمل نکنید پس به نکاح در آرید از زنان دو،دو،سه،سه ،چهار،چهار. در واقع پس از امر و نهی آیه قبل درباره حراست و نگهدای اموال یتیمان است که این آیه نازل می گردد و ،(واو عطف اول آیه اتصال و ربط این آیه را به آیه قبل می رساند ازدواج با دختران یتیم که بسا به اسارت نیز در آمده بودند."یتامی"به قرینه جواب شرط "فانکحوا"جمع "یتیمه" دختر بی پدر و زن بی شوهر است و قسط در این آیه رساندن سهم مالی و انجام حق همسری است و ایجاد تعهد و مسولیت در حفظ مال یتیم تا مسولانه توسعه پیدا کند.2) در این صورت است که آیات سوره نساء تجویز به تعدد زوجات دارد و در پی آن نیز شرط ضمنی مطرح می گردد "فان خفتم الا تعدلو فواحدةاو ما ملکت ایمانکم":اگر بترسید راه عدالت نپیموده و به آنها ستم می کنید پس تنها یک زن اختیار کنید یا چنانچه کنیزی دارید به آن اکتفا کنید " عدالت شرط و بیم از اجرای ان عامل بازدارنده می گردد .

آنچه از آیه دوم و سوم سوره نساء فهمیده می شود این است که اصل در نکاح تک همسری است و استثنائا در شرایط زمانی خاص و با افراد خاص اجازه داده شده است که مردبتواند تا چهار زن بگیرد و گرفتن بیش از یک زن مشروط است به اینکه مرد بتواند بین آنها اجرای عدالت کند و درصورت ترس از عدم اجرای عدالت آن را به یکی محدود کرده است و منظور از ترس از عدم اجرای عدالت این است که مرد ، ظن بر عدم اجرای عدالت داشته باشد یا شک کند که آیا می تواند عدالت را اجرا نماید یا خیر؟ "بعید نیست بتوان از این آیه استنباط کرد که اگر کسی که ترس از اجرای عدالت دارد و در عین حال اقدام به ازدواج مجدد نماید ازدواج دوم باطل است.3) " وفقط کافی است که مرد تردید داشته باشد نه یقین.4) "شرطی که در اسلام برای چند همسری وجود دارد این است که مرد مسلمان اطمینان به اجرای عدالت بین همسرانش داشته باشد و کسی که چنین اطمینانی ندارد ،گرفتن بیش از یک زن بر او حرام است "

باید دید منظور قران از عدالت چیست ،جنبه بیرونی آن یعنی همان اجرای عدالت در نفقه و قسم و حقوق واجبه است یا تساوی در تمایل قلبی ومحبت باطنی ؟ در واقع می بایست نخست پرسید که هدف از ازدواج چیست که خداوند برای تعدد همسران یک مرد شرط عدالت را بیان می دارد؟ و من ایة ان خلقلکم من انفسکم ازواجاَ لتسکنوا الیها وجعلبیتکم مودةورحمة

یکی از نشانه او این است که از خود شما برای شما همسر آفرید تا با او آرام گیرید و میان شما مهر و محبت قرار داد (روم آیه 21)

خداوند در آیه دیگری در همین سوره (129) می فرماید "شما قادر نیستید بین زنها به عدالت رفتار کنید" در واقع خداوند در آیه 128 سوره نساء در خطاب به زنان می فرماید "اگر زن ها می ترسند که همسرانشان به آنها توجه نداشته و یا با آنان رفتار عاطفی ندارند می توانند گذشت کرده و آشتی کنند به طوری که با اختلاف زندگی نکنند بلکه تقوا پیشه کرده و نیکی کنند که این امر برای اصلاح زندگی شان بهتر است. درست در آیه بعد خداوند مردان را مورد خطاب قرار می دهد "ولن تستطیعوا ان تعدلوا بین النساء ولو حرصتم فلاتمیلو کل المیل فتذروها کالملقة وان تصلحوا وتتقوا فان الله کان غفوراَ رحیماَ: شما هرگز نتوانید میان زنان به عدالت رفتار کنید هر چند راغب و حریص (به عدل و راستی )باشید ، پس به تمام میل خود یکی را بهرمند وآن دیگری را محروم نکنید تا او معلق و بلاتکلیف گذارید و اگر سازش کنید ،پرهیزگار باشید(تتقوا ) ، همانا خدا بخشنده و مهربان است .این طور به نظر می رسد که علت ناراحتی زنان در آیه 128 این است نگاه مرد به سمت دیگری جلب شده است که خداوند به مردان خطاب میکند شما نمی توانید عدالت را اجرا کنید هر چند خود راغب باشید و آنان را به تقوا دعوت می کند . این آیه نشان از یک جامعه دینی است که برای حفظ کیان خانواده در آن افراد به تقوا و پرهیزگاری دعوت می شوند و اینطور به نظر می رسد که تعدد زوجات با تقوا و خودسازی انسان و تسلط او بر نفس رابطه تنگاتنگی دارد .

ادامه دارد......