می توانید احساس خود را تغییر دهید

[میشل]

افسردگی

ژانت زن 28 ساله ای است که در نیویورک کار می کند. کار او خرید و فروش اوراق بهادار در بازار سهام است. همه اشخاصی که شغل او را دارند ممکن است ظرف چند دقیقه سود کلان به جیب بزنند و یا در یک چشم به هم زدن ورشکست شوند. ژانت اخیرا با مردی شریک شده است که مبلغ یکصدهزاردلار به نام او سرمایه گذاری کرده است. با هم به توافق رسیده اند که در منافع با هم شریک باشند. به عبارت دیگر، پول از مرد سرمایه گذار است و کار از ژانت. ژانت تصمیم گرفت با یک سیاست محافظه کارانه به خرید و فروش اوراق بهادار بپردازد. در سه ماه گذشته او به طور متوسط هرماه 4000 دلار سود کرده است. اما در ماه های پیش از عقد قرارداد ژانت به طور متوسط ماهانه 12000 دلار سود می برد. حالا با سود کمتر در شرایط روحی نامناسبی قرار داشت و حتی فکر خودکشی به سرش زده بود.

برایم عجیب بود و نمی دانستم چرا باید موضوع تا این اندازه برای ژانت مهم باشد. از او خواستم افکار منفی ذهنش را بنویسد. معلوم شد ناراحتی ژانت از آن روست که خود را شکست خورده می داند و معتقد است که شریکش به عملکرد بد او خرده خواهد گرفت و از او مایوس خواهد شد. آیا می توانید خطاهای ذهنی ژانت را مشخص سازید؟ با مراجعه به جدول خطاهای شناختی، آنچه را که به نظرتان می رسد در چند سطر زیر یادداشت نمائید:

1. -------------------------------------------------------------
2. --------------------------------------------------------------
3. --------------------------------------------------------------
4. --------------------------------------------------------------
5. --------------------------------------------------------------

از جمله خطاهای شناختی ژانت «تفکر هیچ یا همه چیز» است. به گمان او اگر در هرماه سود کلانی نبرد، نشانه بی دست و پایی و شکست اوست. حتما به نظر شما هم مسخره است که کسی در ماه 4000 دلار سود ببرد و خود را شکست خورده بداند. اما ژانت تحت تاثیر تمایلات کامل گرایانه خود احساس شکست خورده ها را دارد. می گوید: «چون احساس می کنم شکست خورده هستم، حتما شکست خورده می باشم.» در این جا به دومین خطای شناخت او می رسیم که «استدلال احساسی» است. ژانت خیال می کند احساسات منفی او لزوما واقعیت ها را نشان می دهد.

خطای سوم او این است که پیشگویی می کند. او فرض را بر این گذاشته که درآمد کم همچنان ادامه دار خواهد بود و حال آنکه گواه و مدرکی در این زمینه در دست ندارد. می توانید خطای او را «تعمیم مبالغه آمیز» بدانید زیرا ژانت تصور می کند که درآمد کم او برای همیشه ادامه دار خواهد بود.

خطای شناختی چهارم او استفاده از عبارت های بایددار است. ژانت به خود می گوید که باید همیشه سود کلان کند و این به روشنی انتظار بی موردی است. او در ماههایی 12000 دلار و در ماههای دیگر 4000 دلار سود برده است. با این حساب درآمد متوسط او در ماه به 8000 دلار می رسد که رقم بدی نیست و اگر بهتر بگوئیم سود سالانه او به یکصد درصد بالغ می شود. ژانت به این حقیقت توجه ندارد که شرایط بازار اصولا قابل پیش بینی نیست و درآمدهای او از ماهی تا ماه دیگر نوسان می کند. اصولا سود کلان مرتب و همه ماهه وجود خارجی ندارد. چه بهتر که ژانت به جای توقعات بی جا از خود انتظارات واقع بینانه تری داشته باشد.

از جمله گرفتاری های دیگر او «ذهن خوانی» است. ژانت بدون هر دلیل منطقی فرض را بر این گذاشته که شریک خود را عصبانی و مایوس خواهد کرد. این احتمال وجود دارد که او به طور کلی از شراکت با او صرفنظر کند. به عنوان بخشی از تکلیف برنامه درمان از ژانت خواستم که موضوع را با شریکش در میان بگذارد، اما او که به این کار راغب نبود هفته ها از انجام آن طفره رفت.

سرانجام و پس از آنکه به اصرار من به این کار تن داد با کمال تعجب به این نتیجه رسید که شریکش از عملکرد او بسیار راضی است. به ژانت گفته بود که می تواند به صلاحدید خود ریسک بیشتر بکند و اضافه کرده بود که حتی اگر یکصد هزار دلار را هم از دست بدهد باز شغلش را حفظ خواهد کرد.

همانطور که توجه دارید راه حل افسردگی ژانت از ترکیبی از خودپذیری و تغییر کردن تشکیل می شد. ژانت باید انگاره مخدوش ذهنش را تغییر می داد و موفقیت را با واقع بینی بیشتری ارزیابی می نمود. باید متوجه می شد که نداشتن موقعیت عظیم نشانه شکست نیست. در عین حال، باید این حقیقت را می پذیرفت که همیشه نمی تواند یک برنده بزرگ باشد و اینکه در پی هر ماه خوب ممکن است ماه بدی در پیش باشد و برعکس در مواقعی، توقع کمتر و حساب شده تر می تواند به حل مسائل کمک کند. گرچه ممکن است خود را یک کم نظیر بی همتا و همیشه موفق ببینیم، تحمل سنگینی این بار بر دوش های ما می تواند بسیار آزاردهنده باشند.